« »

2004.02.01 Een experiment (interview in Flemish)

Een experiment

Het is opmerkelijk hoeveel zangers de voorbij jaren de aandrang hebben gevoeld om Schubert Winterreise op scène te brengen. Zijn we dan echt zo dwaas dat we in de titel van deze grote liederencyclus van voetstappen menen te horen ? Ik ben immers tot de conclusie gekomen dat de tocht van Schubert niet met e voeten wordt gemaakt ! Het is niet aan hem beseed, die beschrijvende en fysieke reizen waartoe Hugo Wolf ons zo vaak aanzet. Ik denk bijvoordeeld aan diens liederen op teksten van Eduard Mörike, waarin een door liefde gekwelde jager doorheen striemend kreupelhout voor een beetle-browned moment van bezinning… een diepe frons… het geluid van paardengesnuif en gekauw op het bit… alvorens teug te snellen naar de plek waar hij vandaan komt, stralend van liefde en vastberadenheid… en met een oplossing !!!

Winterreise heeft ook niet eenzelfde graad van lichamelijkheid (ik gebruik het woord physicality, bij gebrek aan een beter alternatief) als Schumaan Kerner Lieder. Toegegeven, er zijn momenten van introspectie bij Schumann, en net zoals Winterreise eindig ook zijn cyclus in verstilling. Maar de reis van Schubert en Müller is in de eerste plaats psychologisch van aard. Zeker, er zijn materiële en fysieke beschrijvingen… referentiepunten, als je wil… zoals het vertrek van de dichter in het begin, zijn aankomst op het kerkhof of zijn ontmoeting met de draailierspeler, om er maar enkele te noemen. Nog verscheidene andere liederen zijn louter beschrijvend, zoals “Die Wetterfahn” en “Die Krähe”. Klinkt deze redenering geforceerd ? Ik denk het niet… Tenminste, mij lijkt het alsof de zwerver in Winterreise, nadat hij de slaapkamerdeur zachtjes achter zich heeft gesloten om zijn geliefde voor altijd te verlaten, slechts de lengte van een bescheiden veld moet afleggen om aan d beschrijvende eisen van de tekst te voldoen.

De provocerende vraag die ik meer dan eender welke andere te horen krijg, is : wat is het dat volgens mijn gevoel in Schuberts Winterreise ontbreekt, zodat ik de behoefte heb om er dans aan toe te voegen , Laat me om te beginnen een ding duidelijk stellen. Ik durf beweren dat elke zanger die denkt de vaardigheid van een professionele, goedbetaalde en gesubsidieerde danser te kunnen evenaren, pijnlijk bedrogen uitkomt.

Datgene wat Trisha Brown en haar danser hebben gecreëerd, weerspiegelt voor een deel de ietwat beperkte mogelijkheid van een zanger om te bewegen op een manier zoals elke danser geacht wordt dat te doen. En onvermijdelijk ook zijn/mijn onvermogen om te zingen in, laat ons zeggen, een omgekeerde houding ! Maar telkens opnieuw rijst de vraag : wat is dans ? Moet dans altijd een volledige exploitatie van menselijke soepelheid en kracht zijn ? Het antwoord op deze vraag ligt voor de hand !

Trisha maakte me van het begin van onze samenwerking duidelijk dat haar danstaal abstract is, en dat ze dan ook niet zomaar een begeleiding van Müllers teksten voor ogen had. In het licht van de hierboven geformuleerde overpeinzingen impliceert dit dat het werk van Schubert en Müller niet zou worden gereduceerd tot een banale en letterlijke beschrijving van een reis. En toch. Naarmate ons werk vorderde, werd het duidelijk dat, terwijl een deel van de gebaren bewegingen louter abstract bleven, er in andere passages door bepaalde nuances en suggesties naar het psychologische proces werd verwezen. Dit zonder ernaar te streven precieze beschrijvingen te geven. Terwijl ik zing, kan ik op bepaalde momenten via gebaren het recht om te zwijgen bevestigen, loochenen of eisen, confirming, contradicting or claiming the Fifth Amendment with gestures. Hoeft dat echt een verrassing te zijn ? Alles welbeschouwd is het toch dat wat mensen doen, niet? Onze hersenen zijn gemaakt om patronen te tekenen en verbanden te leggen, soms zelfs als die er niet zijn. Het is een proces dat ook muziek uiterst normaal is : wanneer een personage bijvoorbeeld zijn of haar geluk uitspreekt, drukt de componist via de onderliggende piano – of lichaamstaal van eenzelfde werk, met al die gelaagdheden en halve waarheden, is in mijn ogen dan ook fascinerend en hoegenaamd niet controversieel.

En zo komen we weer bij de vraag waarvan ik in de loop van deze tekst ben afgedwaald : waarom? In de eerste plaats zou ik willen antwoorden : waarom niet? Ik denk niet dat het de bedoeling was om een precedent te scheppen, noch dat Trisha het plan koestert om in alfabetische volgorde alle liederencycli op dans te zetten. Bovendien zal Winterreise ons allen overleven en is het werk bestand tegen elke ongewone aanpak. En ten slotte wilde niemand de suggestie wekken dat de standaardwijze om een klassiek recital te brengen vervelend was geworden en een frisse en inventieve benadering nodig had. Want dat is klinkklare onzin… net zoals het onzinnig is te stellen dat het de verzen van Shakespeare ten goede zou komen wanneer ze vanop een trapeze zouden worden gedeclameerd. Het was een experiment . Een poging om op een bescheiden en andere manier ons aller menselijkheid uit te drukken… en in het bijzonder de moeilijkheden van het leven, gezien door de ogen van een dichter en een componist. En vooral : geen gevoelerigheid… maar een gevoeligheid die – schuilgaand achter de vormelijkheid van datgene wat door  gaans als en liedrectial wordt gebracht – eigen is aan ons allen.

Previous interview 2004.02.02 La última metamorfosis de Proteo. >>>
Next interview 2004.02.01 An Experience: Winterreise >>>

{ 0 comments… add one now }

Leave a Comment